Dilbeek

HOF TE ELEGEM
Elegemstraat 125 – 1700 Dilbeek

Het hof is de voormalige pachthoeve van het Sint-Wivinaklooster van Groot-Bijgaarden. Dat is te merken door het abdiswapen boven de ingangsdeur van het woonhuis. De gedrukte rondboogomlijsting ondersteunt een natuurstenen reliëfsteen, waarin twee beren het wapenschild vasthouden. Onderaan deze steen lees je op de banier “Stella duce” (De ster geleidt). Dit is de leuze van de elfde abdis, Filippina d’Ennetières de la Plaigne (1735-1761).

Boven het wapen troont een jonkherenkroon met vijf parelpunten. Het wapen zelf bestaat uit drie kleine wapenschilden met elk één ster, geplaatst 2-1.

De hoeve zelf is van het gesloten type met witgekalkte, bakstenen gebouwen uit de 18de en 19de eeuw. Ze zijn gegroepeerd rondom een geplaveide binnenplaats. Het melkhuisje draagt de datering 1738. Boven de staldeur merk je 1742. Kijk hier ook naar de klimmende dakkapellen.

Een volksverhaal vertelt dat ten tijde van Napoleon de brave zoon van pachter Mulders (1765-1835), Boncoeur, als soldaat met twee paarden naar het leger van Napoleon trok. Hij diende er zo goed dat hij twaalf jaar later als officier op de hoeve terugkeerde!

 

IJSKELDER
de Heetveldelaan – 1700 Dilbeek 
– beschermd bij MB 06.02.1990

Bij graafwerken in 1988 werd toevallig de ijskelder teruggevonden. Hij werd plechtig heropend op 10 september 1989 ter gelegenheid van de eerste Open Monumentendag.

IJs afkomstig van de nabijgelegen vijver, werd erin bewaard om in warmere perioden bederfbaar voedsel koel te houden. Soms kwamen dorpelingen aan de baron ijs vragen voor het behandelen van scheurbuik. Gelegen 2,86 meter onder het huidige straatniveau, wordt hij doeltreffend tegen de zon beschermd door het hoger gelegen beukenbos. Net als het kasteel is hij gemaakt uit Antwerpse baksteen en met kalkmortel gemetseld. Een 8 meter lange gang leidt naar de kuip met een diameter van 4,64 meter. Hierin werd het ijs bewaard.

Door de standvastige temperatuur en volledige rust zijn ijskelders uitgelezen overwinteringplaatsen voor vleermuizen geworden.

 

KASTEEL DE VIRON
Gemeenteplein 1 – 1700 Dilbeek – beschermd bij MB 06.02.1990

In 1862 bouwde architect Jean-Pierre Cluysenaar (1811-1881) voor baron Théodore de Viron de Diéval, zoon van Guillaume, het kasteel. Op de helling voor de parkvijver zie je een bouwwerk met kenmerken uit de Engelse neo-Tudorstijl. Deze neogotische stijl toont heel wat invloeden van andere architecturale stijlen, zoals romaanse en classicistische vormelementen. Het sprookjesachtige kasteel bestaat uit twee bouwlagen en negen traveeën tussen twee zware hoektorens. De gevel wordt gecentraliseerd in een middenrisaliet met spietorentjes; zij worden geflankeerd door twee licht vooruitspringende en als donjontorentjes uitgewerkte traveeën.

De gevel in rode zandsteen lijkt wel naden te hebben dankzij het gebruik van witte zandsteen voor de hoekstenen van de torens, de risalieten en de ramen.

Het geheel krijgt een speels karakter door de spietorentjes, de kantelen, de peervormige daken van de torens, de schijnschietgaten, de blinde rondboogjes en de kantelen voor de gevelbekroningen.

En… zoek maar of het klopt dat in het kasteel een jaarkalender verstopt zit: 365 vensters, 52 deuren, 12 torens en 7 trappen! In 1923 kocht de gemeente het kasteel van baron de Viron. Een jaar later konden de Dilbekenaren voor het eerst het gemeentehuis in het voormalige kasteel gebruiken.

 

KASTEELHOEVE
Kasteelstraat 31 – 1700 Dilbeek – beschermd bij MB 06.02.1990

De “Laiterie Ste-Alène” werd als kasteelhoeve door architect Jean-Pierre Cluysenaar gebouwd voor baron de Viron. De voorgevel met zijn spietorentjes, blindboogjes en neo-romaanse elementen is vooral een decor om vanuit het kasteel gezien te worden.

De langschuur bevat een oudere kern in eiken vakwerk. Op deze plaats werd al bij de verkoop van Heerlijkheid Dilbeek in 1690 een pachthof vermeld. Tot na W.O.II was zij een ‘laiterie’ met brouwerij.

Zij huisvest nu gemeentelijke diensten. Momenteel is een volgende fase in de restauratie aangevat.

 

KAUDENAARDEWIJK

Deze wijk wordt ook wel “Treeske” genoemd naar de kerk, toegewijd aan de Heilige Theresia. Tijdens het interbellum, vooral tussen 1920-1930, verkavelde de familie de Viron haar gronden in de Kaudenaardewijk. Andere rijke families volgden dat voorbeeld.

Het waren vooral rijke Brusselse families, die er fraaie villa’s lieten optrekken. Je kan er enkele pareltjes van interbellumhuizen bekijken van de
hand van befaamde architecten. Ook in de Rozenlaan en de Schilderkunstlaan staan enkele opmerkelijke gebouwen, vaak strak geometrisch opgevat, met bijpassend smeedwerk voor deuren, poorten en tuinhekken.Het huis, Kaudenaardestraat 53, werd ontworpen door architecten Govaert en Van Vaerenberg, gekend van het Huis van Van Buren in Ukkel. Architect Joseph Diongre, ontwerper van het NIR-gebouw op het Flageyplein te Elsene, tekende de plannen voor het huis in de Brusselmansstraat 6. Huizen in diezelfde straat (nrs. 22 en 24) zijn geïnspireerd door het Duitse Bauhaus en de Amerikaanse architect F.L. Wright. De Brusselmansstraat ontleent haar naam aan kunstschilder Jean Brusselmans (1884-1953), die in huis nr. 4 woonde.

 

KOETSHUIS 
de Heetveldelaan 8-10 – 1700 Dilbeek
 – beschermd bij MB 06.02.1990

Het koetshuis met paardenstallen werd in 1851 door architect Jean-Pierre Cluysenaar gebouwd voor baron de Viron. Het is een functioneel gebouw, dat veel gelijkenis vertoont met het station van Aalst (1852) van dezelfde architect. Het complex is eigendom van de gemeente en doet vandaag dienst als huisvesting voor onder andere de diensten onderwijs en welzijn & preventie.

 

HET NEERHOF 
Neerhofstraat 2 – 1700 Dilbeek
 – beschermd bij KB 05.11.1974
www.hetneerhof-vzw.be

Het Neerhof is eigendom van de Vlaamse Gemeenschapscommissie van het Brussels Gewest en werd in 1979 gerestaureerd als kinderboerderij, waardoor het nog één van de weinige beschermde hoeven is met een landbouwfunctie. Schoolkinderen uit Brussel worden er educatief begeleid en leren er dat melk van de koe komt. Ook Dilbekenaren zijn er welkom.Het Neerhof is een vierkantshoeve, die al in 1217 vermeld werd als afhankelijkheid van de abdij van Vorst. Het boerenhuis uit 1740 heeft zeven traveeën en een leien dak. De stallen en schuren rond de binnenkoer zijn met Vlaamse pannen afgedekt. De grote dwarsschuur heeft een oude kern in vakwerk en leembouw.

Elke zondagnamiddag tussen 14 en 18 uur kunnen bezoekers er ook terecht in de cafetaria, zij kunnen er genieten van een pannenkoek en een streekbiertje.

 

SINT-ALENATOREN 
Gemeenteplein 1 – 1700 Dilbeek
 – beschermd bij RB 14.08.1946

Op het eilandje voor het gemeentehuis verheft zich de Sint-Alenatoren. Hij is de enige getuige van het waterslot uit de 13de eeuw. De oorspronkelijke burcht bezat vijf torens.

 In de 14de en het begin van de 15de eeuw was hij de residentie van de heren van Heetvelde, later in de 16de eeuw verbleven er de bisschoppen van Kamerijk. De Franse troepen van Lodewijk XIV staken op het einde van de 17de eeuw de burcht in brand. Het kasteel verviel in puin. Uiteindelijk liet de familie de Viron einde 19de eeuw de al deels afgebroken burcht volledig slopen, op de Sint-Alenatoren na.

Tegen de zin in van haar vader bekeerde Alena zich tot het christelijke geloof en trok in het geniep elke avond door de bossen naar Vorst om er de eredienst bij te wonen. Tijdens één van die tochten werd ze gevat door een soldaat van haar vader. Alena verweerde zich en klemde zich vast aan een boom. De soldaten trokken met al hun kracht zodat Alena’s arm werd uitgerukt en ze dood neerviel.  Zij stierf de marteldood en werd aldus de Heilige Alena. Zij wordt aangeroepen tegen oogziekten en huiduitslag.

De ronde toren is opgetrokken uit rode baksteen en bezit smalle, rechthoekige vensters met zandstenen omlijstingen. Onderaan het kegeldak bevinden zich nog enkele houten dakkapelletjes. Binnenin bevat de toren een kleine kelder en een benedenruimte met een stenen draaitrap, die naar een mooi gotisch zaaltje leidt. Op de zolder kan je indrukwekkende, eiken balken bewonderen.

 

SINT-AMBROSIUSKERK 
Verheydenstraat – 1700 Dilbeek
 – beschermd bij KB 25.03.1938

De gotische Sint-Ambrosiuskerk is opgetrokken uit kalkzandsteen, gewonnen uit de steengroeven van de gemeente. “De steenwerc van Dyelbeke” bevoorraadde ook de Sint-Goedelekathedraal in Brussel en de O.-L.-Vrouwkathedraal in Antwerpen.

Het oudste deel is de voet van de westertoren: 13de eeuw. Schip, transept en koor dateren uit 15de eeuw. De bepleistering uit de renaissance werd tijdens de restauratiecampagne van 1906-1908 opnieuw weggehaald, behalve in de gewelven van de zijbeuken. Architect Valcke, die deze campagne leidde, bouwde de sacristieën aan het koor bij en ook de doopkapel aan de noordwestzijde. Het kerkmeubilair bevat nog een biechtstoel in Lodewijk XIII–stijl met het jaartal 1652.

De kerk bezit ook een Sint-Alena-altaar, waarvan het retabel de Heilige Alena aan een boom voorstelt, samen met de verering van het graf van deze martelares. Het glasraam aan de epistelzijde dateert van 1941; de parochianen hebben het laten plaatsen uit dankbaarheid voor de veilige terugkeer van de in mei 1940 gemobiliseerde jeugd.

Een muurschilderij van Sint-Jan (ca.1500) valt te bewonderen op een pilaar, dichtbij de hoofdingang onder de toren. Aan de rechterzijde van het hoofdaltaar hangt een schilderij, waarop de rozenkrans wordt afgebeeld. Dit werk is vermoedelijk afkomstig uit de school van Rubens.

 

SPAANS HUIS 
Spanjebergstraat 48 – 1700 Dilbeek
 – beschermd bij KB 07.09.1979

Dit boerenhuisje uit de 18de eeuw (1773) heeft gecementeerde gevels. Onder het pannen zadeldak zijn vier traveeën zichtbaar. De deur wordt geflankeerd door een vierkant raam aan de rechterkant en twee rechthoekige ramen aan de linkerzijde. De slanke rondboogdeur heeft een mooie zandstenen omlijsting met uitstekende imposten, afgetopt door een druipsleutel met korte waterlijst.

Het huisje is een restant van de hofstede, die “Spanje” werd genoemd. Later droeg het zijn naam over aan de wijk “Spanjeberg”. Vermoedelijk ligt de dialectuitspraak “spaanderenberg” aan de grondslag ervan.

 

WESTRAND
Kamerijklaan 46, 1700 Dilbeek
www.westrand.be

Het ontmoetingscentrum Westrand werd gebouwd tussen september 1969 en oktober 1973. Architect Alfons Hoppenbrouwers (1930-2001) was als lid van de congregatie ‘Broeders van de Christelijke Scholen’, directeur en docent van het Sint-Lucasinstituut te Brussel.

Voor hem moest het gebouw de gebruikers ertoe aanzetten elkaar tijdens diverse activiteiten te ontmoeten. Daartoe dienden stedenbouwkundige elementen in het gebouw, zoals “de straat” en “het plein”. Onverwachte doorkijken, hellende vlakken, het vrijwel ontbreken van binnendeuren en de grote flexibiliteit van de ruimten dragen bij tot het creëren van zoveel mogelijk informele ontmoetingsplaatsen.

          

De architect werkte het gebouw in in de nabijgelegen Wolfsputten, een brok echte natuur. Westrand kijkt naar die Wolfsputten door zijn grote glaspartijen en de gesloten gevels vind je aan de straatkant.

Hoppenbrouwers werd geïnspireerd door het nieuwe “brutalisme”, dat hij oa. gevonden had in Berlijn. Het gebruik van beton, eenvoudige vormen, binnenmuren met crépi en betonnen vloeren van gewassen keien vormen de uitingen van deze stijl.

Cultuurcentrum Westrand speelt een culturele hoofdrol voor de hele regio. Vrij snel na zijn opening in 1973, verwierf het de erkenning in hoogste categorie (A) door een hoogstaand en gevarieerd maar ruim toegankelijk cultureel programma-aanbod. Maar Westrand staat eveneens ten dienste van het plaatselijk socio-cultureel verenigingsleven.

 

DIL’ARTE
Kamerijklaan 50 – 1700 Dilbeek
www.academie.dilbeek.be

Dilbeek heeft haar eigen Gemeentelijke Academie voor Muziek, Woord en Dans. Al wie ervan droomt om te dansen, te zingen, toneel te spelen, een gedicht te schrijven, een
lied te maken, een instrument te bespelen, concerten en voorstellingen bij te wonen… is hier aan het goede adres .

 

WOLFSPUTTEN
Beschermd landschap bij MB 08.02.1995

Het natuurgebied “De Wolfsputten” bevindt zich op de vertakte bovenloop van een beeksysteem dat deel uitmaakt van het stroomgebied van de Dender. Het situeert zich tussen de Saviowijk en de Kamerijklaan-Arconatistraat en tussen de Stationsstraat en de Kloosterstraat.

De gemeente Dilbeek en de afdeling Natuur van de Vlaamse Gemeenschap werken samen om het gebied verder te beschermen.

Vanaf de 12de eeuw behoorde het gebied aan de abdij “Grooten Beygaerden”. Deze Benedictessenabdij, gelegen ten noorden van de Wolfsputten, verkreeg de gronden, samen met andere hofsteden, zoals het “Hof te Hongersveld”, door schenkingen van het Huis van Aa uit Anderlecht. De meeste landerijen waren akkerland, verdeeld door hagen in “kouters”. Kleine bosjes begrensden het gebied. In het zuiden komt een 15de eeuwse groeve voor. Hieruit werd de kalksteenhoudende zandsteen gewonnen, de zogenaamde Lediaan, waarmee tal van bouwwerken werden opgetrokken in de omgeving. Door de nabijheid van Brussel, Halle en vele dorpskernen vonden de steenhouwers een belangrijk afzetgebied.

Deze voormalige zandsteengroeve is nu een groot natuurgebied. De Wolfsputten vormen met hun 90 hectare het kroonjuweel van het Dilbeeks natuurpatrimonium. Door zijn omvang, zijn soortenrijkdom, zijn geologische structuur en zijn rijke geschiedenis hoort het gebied zelfs tot de meest belangwekkende in Vlaanderen. Er leeft een grote verscheidenheid van fauna en flora. Door de kalktuf (neerslag van kalksteen) vind je er de beschermde wijngaardslak, de kristalslak en de drietanddwergslak. Er groeien daslook, wilde narcis en bosereprijs, gele lis, dotterbloem, reuzenpaardenstaart en beekpunge. Ook de bonte specht, de kleine karekiet en de Europese kanarie en bosuil vinden er hun thuis.